Ζωγραφική [ Η Τέχνη να μην κάνεις καν τέχνη! ]

"Are we to paint, what's on the face, what's inside the face, 

 or what's behind it?" Pablo Picasso

Δε θέλω να ζωγραφίσω τη θάλασσα, μα τη λάβρα της όταν λυσσομανά, τις φλέβες της , σαν χτυπούν ορμητικά και ανάσα της δίνουν, τους βυθούς της όταν κοιμούνται κραδαίνοντας τη θύελλα και φωτιά  κάτω από τη γαλήνη της.

Δε θέλω να ζωγραφίσω τον άνθρωπο, μα το θεριό και τον ικέτη που ζει μέσα του και πηγαινόρχεται από το νου ως την καρδιά , από το παραλήρημα χαράς , ως και τη συντριβή, από το καλό ως και το δαιμονικό ανυπόταχτο που τον κυβερνά, με η και δίχως τη θέληση του.

Δε θέλω να ζωγραφίσω τι το μάτι θωρεί.
Θέλω να ζωγραφίσω, όλα εκείνα που ζουν πέρα από αυτό και είναι αυτό! Η ζωή!

Θα ουρλιάξεις! 

Θα βροντήξεις τα πινέλα!

Θα τρομάξεις να γνωρίσεις καν αυτό που βλέπεις από τη μέσα λάβα.
Θα απογοητευτείς αν αποτύχει να σου χαράξει ένα "γέλιο" ....(ναι...)
Θα φύγεις, θα γυρίσεις, θα τα παρατήσεις, θα τα ξαναζητήσεις

Θα πληγώσεις τα δάκτυλα, πριν βρουν την απόχρωση μιας ρωγμής και θα ματώσεις πολύ λευκό, μέχρι της λάβας το κόκκινο βρεις.
Θα αποσβολωθείς από ότι χρειαστεί να δημιουργήσεις , μέχρι να βρεις αυτό που θα κοιτάξεις με σεβασμό.

Θα γελάς με το Θέρος του, θα πονάς με τους χειμώνες τους ...

Αλλά θα ξέρεις πως...
Θα φοβηθείς το θεό και το δαίμονα που την κίνηση αυτή την ηδονική ορίζει και διαφεντεύει. 

Θα χτυπήσει η πυκνότητα από το χρώμα τους από ντουβάρι σε ντουβάρι, στην υπέρτατη ψευδαίσθηση πως αυτό που πάλλεται και χτυπιέται είναι η ψυχή σου, είναι όλα όσα είσαι εκείνη τη στιγμή του παραδομού, όλα όσα θα ήθελες διακαώς να είσαι, όλα όσα ξέρεις πως δεν είσαι, η πάλι πως είσαι τόσο τρελός για να είσαι,  πάνω στο αμόλυντο ενός καμβά.

Ω, ναι, είναι αμόλυντη η λευκότητα ενός καμβά, σαν παιδί δίχως βιώματα, δίχως πληγές, δίχως γνώση καν..δίχως όλα όσα η πορεία θα επιβάλει, με τυπικές η και με άτυπες συμβάσεις και διαδικασίες και με ακόμη χειρότερη την αυταπάτη ότι μπορείς η και αντέχεις να ορίσεις ..

Να μουτζουρώνεις , μια υπέρτατη μυσταγωγία του νου. Το δείπνο των αέναων εραστών, λίγο πριν τη συνουσία. Το στερνό στριφτό, πριν το χαοτικό αύριο. Η τελευταία θυσία για την αγάπη. Μια αγάπη παράδοξη που ακολουθεί, εκφράζει και εκφράζεται , δίχως να καταδυναστεύει τους πυλώνες της ατομικότητας, της ταυτότητας , της ομορφιάς και της ελευθερίας. Μια αγάπη απόλυτη, όπως όλα λογούνται που σεμνά και ταπεινά υπάρχουν δίχως τη χρεία των συνόρων , δίχως τη δήλωση καν της υπόστασης τους..

Και όσο κι αν φεύγεις , ποτέ το θες ουσιαστικά και πάντα επιστρέφεις για μια τελευταία και καλά πινελιά, που η ζωή σου όλη κατοικεί ευλαβικά δέσμια.

Κάποτε με ρώτησαν τι θεωρώ ζωγραφική. Παράξενη ερώτηση, λες και μια ερώτηση δεν είναι πάντα μια παράξενη μορφή έκφρασης. Θυμάμαι σκέφτηκα, μα απάντηση δεν είχα, μήτε και ακόμα έχω, μήτε και θέλω πια να έχω θαρρώ. 

Νοιώθω.

Αφήνομαι.

Αυτό.

Τέχνη.

Βρες μια λέξη....

Μουτζούρα
Δάκρυ
Όνειρο
Φυγή
Ερχομός
Ταξίδι 
Ανάσα
Οργασμός

Ίσως γιατί, για μένα Τέχνη είναι, να μην κάνεις καν τέχνη. Να αφήνεσαι και κάτι που ενυπάρχει και σε διαφεντεύει μέσα, να μιλεί μια αλήθεια. Εκείνη την αλήθεια που αθωώνει τη σιωπή, που κατακερματίζει την αναστολή, που υμνεί το μόνο θεό που δεν του υποτάχτηκες ποτές.

Στρέμματα πανί λευκό. Υφασμένο, ανάγλυφο των αισθήσεων. 

Καραδοκεί. Σε κοιτά λάγνα. Σχεδόν προκλητικά των ορμών. 

Ακριβώς υποβλητικά της επιθυμίας, να του δοθείς, να χαθείς μέσα του, να υπάρξεις ένα με αυτό. Να το βρομίσεις χρώμα και αλώβητος να μη βγεις , παρά με το σημάδι μιας φωτιάς.

Η ζωγραφική. Το μεγάλο σχολείο των αισθήσεων. 

Η ποικιλότητα της οπτικής, ο σεβασμός στον ιδιαίτερο τρόπο να κοιτάς εσύ, ο δημιουργός, η και οι πολλοί , που τα μάτια τους θα διασχίσουν το δημιούργημα. 

Ήταν σαν εκείνο τον μοναχικό, που κάποτε ζωγράφισα, να καρτερείς το αύριο σε μιας προβλήτας τη γωνιά, δίχως να το σχεδιάζει, δίχως να το ξέρεις, δίχως να τον νοιάζει! Ένας ελεύθερος μοναχικός! Κι ήταν το πιο κοντινό δημιούργημα, γιατί πάντα το προσφιλέστερο δημιούργημα , είναι η κατ' εικόνα και ομοίωση καρικατούρα. Μια επιβολή της εικόνας μας της ίδιας. Είναι αυτό που το λογάς, μόνο για όποιον το μέσα να δει δεν τρομάζει. Κι είναι αυτό που θα στεριώνει πάντα το δημιουργό του.

Κάποτε σε μια από τις εκθέσεις, θυμάμαι προσπάθησα να κατανοήσω τους ποικίλους λόγους και αιτίες στους οποίους  ο σήμερα κόσμος χρωστά πολλά από τα ανεπανάληπτα έργα τέχνης που κοσμούν την οπτική πολλών γενεών. 

Ένας τρόπος να δεις, να αντιληφθείς τον περιβάλλον σου καιρό και κόσμο. Ίσως.

'Ένας τρόπος να αναγνωρίσεις τον ενυπάρχοντα μέσα σου κόσμο, τις βάσεις , τις μεταβλητές , τις εξισώσεις και τις συνεπαγωγές του. Μπορεί.

Ένας τρόπος να πεις , όλα αυτά που ανείπωτα μένουν, με σεβασμό στην ματαιότητα και την αναλυτικότητα της σχεδόν πάντα ασαφούς ανάλυσης, που μόνο της σκοπός είναι να διαιωνίζει αυταπατηλά ερωτηματικά ήδη απαντημένα, αναιρώντας την ευθύνη των απαντήσεων τους. Πιθανόν.

Ένας τρόπος να διαχειριστείς, το τόσο κοινό ανελέητο του μέσα σου, η και αυτού των άλλων που αλληλεπιδρούν , σχηματίζοντας καταλυτικές χημικές ενώσεις, από άριστες , έως και ζοφερές. Ποιος να πει. 

Θα απλώσω χρώματα με σπάτουλα
να τα θωρώ όλα , σαν κραδαίνουν το δικό τους μαχαίρι
έτοιμα να επιτεθούν στου δημιουργού τους τον εγωισμό
μετά θα γδάρω το χρώμα κι εκεί, μέσα εκεί, θα ζωγραφίσω
εκεί θα κρύψω του ζωγράφου τη φωνή να επιμένει, 
στο σκότος και το φέγγος να ανμώει σαδιστικά

Ζωγραφική, μπορεί να είναι πολλά. Τα κίνητρα επίσεις πολλά λογούνται και για αυτό απολαύσαμε sτα μάτια μας τόση ποικιλότητα, τόσο χρώμα, τόσες διαφορετικές οπτικές, από το Δομίνικο, στο Mattis και από τον Rebrandt στον Piccasso..Από τους αρχαίους χρόνους ως το σήμερα, υπήρξε ο τρόπος έκφρασης που τίποτε άλλο δεν κάλυπτε. Η φωνή από ότι δεν ειπώθηκε αλλιώς.

Ένα χρώμα, δύο, τρία, πολλά
καθένα μια κραυγή, ένα χάδι, ένα σκότος , ένα φως
οι κουβάδες καραδοκούν υποβαστάζοντας το βαμμένο υδαρό τους
και τότε ήρθε η ορμή, μια οργή θεική, μια θύελλα καταλυτική

αιωρήθηκε πριν βρει του καμβά τη λευκή σάρκα
τη χαράζει με μια απλωσιά, την ευλογεί και την καταδικάζει σε χρώμα

αιμάτινη πορφύρα , φλέβα κόκκινο ποτάμι
μαύρο σκότος της νύχτας , ρυάκι να χαράζει
και καταμεσής τους , μια θάλασσα να χύνεται, βροντόφωνη
κι εσύ να μένεις να κοιτάς τα χρώματα να πλέκουν τις ψυχής τις παραφυάδες
Ω, εσύ, κι εσύ να μην είσαι πια ο αδύναμος καταλύτης , μα ο δημιουργός, ο ενορχηστρωτής, άγνωρης μελωδίας,  άγνωρης σαν της ζωής το παραπέρα. Μάγος και μαγεμένος . Ικέτης και αφέντης. Λογικός , μα και πειραματιστής του άλλου, του καινούριου, του άγνωρου.

Τέλος! Πιάσε πινέλα...

"Art is a lie, that makes us realize truth." P. Picasso

....but is there any real truth at all....
Thus, let be seen , what you long to see & let it be painted against  time....

....ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΊΣΤΗΚΕ....
______________________________________________________________
Πάρε τα πινέλα
και ξέπλυνε τα μαρτυρικά αποτυπώματα
αποδείξεις για τη θυσία να μην γεννούν 

...μου είπα! και τα πήρα...για καλή μου τύχη...δεν είχα μια εύκολη , μα μια ενδιαφέρουσα ζωή!

Γιατί "ζωγραφίζω" δεν σημαίνει ζω με κανόνα συμβατικό, δε σημαίνει ξεπουλώ τους μέσα μου θεούς η και δαίμονες! Αυτοί είναι και το ζητούμενο συχνά για μια έμπνευση! 

Και δεν ξεπούλησα τίποτα. Ϊσα ίσα, ανήγαγα τα πάντα σε χρώμα, σε μια δυναμική αποτύπωση των αδύναμων και λειψών ανθρώπινων συντεταγμένων. Και απελευθερώθηκαν όλα, μαζί κι οι νευρώνες , που επτασφράγιστα τα μύχια μυστικά  της ζωής κουβαλούνε. 

" Μουτζούρωσε. Δώσε σχήμα, όγκο, χροιά. Σώσε τη στιγμή, την αίσθηση της, το άρωμα, το άσκοπο του σκοπού της. Μουτζούρωσε τη θάλασσα που μέσα σου πλαταίνει!" , με πρόσταξα και με υπάκουσα. Γιατί είτε πλαταίνει το χρώμα, είτε το τίποτα. Και τότε ξεχύθηκε το χρώμα! 

Εγώ , ενάντια με εμένα πάλι θα σταθώ. Θα αφήσω τη θάλασσα να ξεχυθεί, να συμπήξει, να πλατύνει, να με γιομίσει της αρμύρας την καυστικότητα, της ζωής την άλλη όψη!  Μια αρένα, εγώ με εμένα. Ελκυστικό! Σχεδόν ηδονικό, να βρίσκεις το σύνορο του αρμονικού , μαζί με το δαιμονικό εγώ σου, όταν ενώνονται σε μια συνουσία δημιουργική του φωτός.   

Και έτσι κάπως, πιάνεις τα πινέλα. Με μια φουρτούνα, με μια περισυλλογή, με ένα θάνατο, η μια ζωή! Μόνο έτσι τ' αγγίζεις ετούτα τα ξύλα με την τρίχινη άκρη. Με σεβασμό. Με αυθεντικότητα. Μήτε πατερίτσες να τα λογά, μήτε και γαλήνη νεκρική να τους επιτρέπεις, αυτή που την ψυχή αποκοιμίζει. Μόνο μια δύναμη να κραδαίνουν μπορούν! 

Τα πινέλα, είναι προέκταση της ψυχής. Τι θες να είναι;
Διαλέγεις και συναινείς. Και πίσω δεν γυρνάς ποτέ να αλλάξεις επιλογή.

.........................................................

Κι όσο μαγευόμουν από τα ακατάστατα τετραγωνισμένα πρόσωπα του Picasso, άλλο τόσο αφηνόμουν στις θολές αναπολήσεις του Cezanne κρατώντας στα μάτια την μαγεία μιας μετάβασης από τον ιμπρεσιονισμό στο κίνημα του κυβισμού, στη δόμηση, στον ορθολογισμό, στο κάθετο των ίσιων γραμμών. Του στεγανού περιγράμματος την ακαμψία. 

Αλλαγή! Δεν μου kάνουν  τα μοντέλα!

Ζωγραφική είναι αλλαγή! Είναι τόλμη, ορμή! Είναι ελευθερία! 

Είναι ένα δικαίωμα σε επαναπροσδιορισμό με σκοπό την συμπόρευση, με το γίγνεσθαι που αναδομείται, τόσο των εξωτερικό, όσο και το εσωτερικό του καλλιτέχνη! Η απλά η κραυγή ικεσίας για μια λύτρωση έναντι αυτού του γίγνεσθαι η και των επιβαλλόμενων αλλαγών του. 

Λωρίδες χρώματα ήταν παραταγμένα εκεί. 
Περήφανα στην δύναμη της διαφορετικότητας τους, 
καρτερούσαν τη σειρά τους να φωνάξουν. 
Και φώναξαν. 
Και ταξίδεψαν.  
Και αποτύπωσαν. 
Και εξέφρασαν άποψη , δυνατή, ατόφια, 
συχνά παρά την τεχνική του έργου, 
ακατέργαστη και ακριβώς για τούτο αυθεντική των καιρών. 
 
" Ho una sensazione lieve, ma non riesco ad esprimerla. Sono come uno incapace di usare la moneta d'oro in suo possesso." [Paul Cezanne]

Θαρρώ πως αυτή η έκφραση ήταν που πέρασα καιρό να καταλάβω, η καλλίτερα να αισθανθώ κρατώντας πινέλα. Μια ανικανότητα να εκφράσεις στο ακέραιο κάτι που αξίζει πολύ και το κατέχεις, μα δίχως να μπορείς να του αποδώσεις την αξία της δύναμης του.Το χρυσό του. Το ατόφιο του. Την πραγματική σημασία του.

Αλήθεια πόσες φορές θα θέλατε να πείτε κάτι, που ποτέ δεν καταφέρατε να πείτε; πόσες φορές ο λόγος πρόδωσε τις έννοιες που τον πυροδότησαν κατά κύριο λόγο;  Πόσες φορές δεν αποτύχατε να μεταφέρεται το αυτούσιο ενός συναισθήματος; Μια λαχτάρα, μια οργή, μια θλίψη, μια υπέρμετρη αισιοδοξία, μια μοναδιαία καταξίωση, μια θλιβερή λήθη, μια αιώνια δύναμη, η και αδυναμία;

Στη ζωγραφική, όπως σε μια πλειάδα τεχνών, οι έννοιες δεν έχουν θέση! Η τέχνη τούτη-και αποτραβιέμαι σε αυτήν , όχι γιατί την κατέχω στο τεχνικό της μέρος, μα γιατί έχει γίνει πολλά χρόνια ένα με την φωνή της  ψυχής μου- δεν χρειάζεται έννοιες. Δεν χρειάζεται μετάφραση, μήτε ανάλυση. Η μεγαλύτερη απόδειξη, είναι να θαυμάζεις το μεγαλείο της διαχρονικά, από τον κυβισμό στον ιμπρεσιονισμό κι από την Αναγεννησιακή ζωγραφική του15ου αιώνα στην Φλωρεντία, έως τον Μανιερισμός και την συγκινησιακή έκφραση του El Greco γύρω στα 1520, από το Κλασικισμό στο Μπαρόκ των αντιθέσεων και των φωτοσκιάσεων, όλα μια δύναμη έκφρασης του τόσο όμοιου μιας διαφορετικότητας.

Οι πολλαπλοί τρόποι μιας μοναδιαίας έκφρασης, οι καταγραφές των εποχών των ανθρώπων. Μια αύρα που τίποτε από την καθημερινότητα των συμπαγών εκφράσεων δεν θα καταφέρει ποτέ να αποτυπώσει.

Παρατάχθηκαν τα χρώματα
Καθένα με την αύρα του 
τη φωνή του διεκδικεί πεισματικά

Μια θάλασσα σκεπτική 
το χρυσό να κατατρώει στου ήλιου το ξεψύχισμα
Μια θύελλα μαινόμενη
το βαθύ του μπλάβου να διεκδικεί
Μια φωτιά πορφυρή 
της θέλησης την υποταγή να χαρακώνει αδρά

Οργή κουβάλησε το πράσινο 
γης βαθιάς τα συστατικά επικαλούμενο

Και ξεχύθηκαν. Και διαφέντεψαν του κόσμου το αδιάφορο γκρίζο, άλλοτε με μια συμφιλίωση αρμονική κι άλλοτε με μια έχθρα αντιφατική, το ένα το άλλο παλεύοντας σε αρένα ουδέτερη. 

Μα ποτέ, ποτέ τους δεν λογίστηκαν των καιρών το καθώς πρέπει, καθώς τον ξεγύμνωναν στην ύστατη μανία τους για την καταγραφή του. Και γύμνωσαν τους καιρούς. Και περιέγραψαν των ανθρώπων τους τα φώτα και τα σκότη. Και σαν ξεθύμαναν, ιστορία έγιναν, στου χρόνου την αιώνια κλίνη.
   

Μα δεν ήταν θάλασσα, 

μήτε και πηγάδι, μήτε και του νου τα βάθια

μόνο ήταν

μνημοσύνη θρυμματισμένη σε βράχου κοφτερού τη νυχτιά

έτσι λογάται η όραση της πυράς τη θεϊκή ουσία

Μα μέλλει να την αντέξεις,

να υμνήσεις των αισθήσεων της το αιχμηρό

ζερβά τ' απτού αληθινού, ως σώφρων

δεξά της αυταπάτης, ως λεύτερα κουζουλός

ανασφαλής αλαζόνας στης ρότας της τα τερτίπια,

σαν ένας στερνό πόθος διακαής ανασαίνει

υμνώντας την αέναη μυρωδιά από φωτιά κι ατσάλι

κι από του "βλέπω" την μακάρια αυταπάτη

να αποκόπτει η ψυχή την ψυχή,

στου θανάτου τον έσχατο λυτρωμό

Κι τότε , ενώ τα χρώματα κυριαρχία θαρρούσαν πως βαστούν, ήρθε η αιχμή, το αλύγιστο, το μέταλλο! 

Αιχμηρό και δύσκολα κατεργάσιμο, κοίταξε περιφρονητικά το χρώμα. "Θα σε περιχαρακώσω, χέρια ψυχής σκοτεινής, πάνω σου μην ασελγήσουν" Και με την κοφτερή του λάβα επισφράγισε το εύθραυστο της μακάριας δύναμης τους , αιώνια αγκαλιάζοντας τα.

Ζωγραφική είναι μια παράδοξη έκφραση της ίδιας της διαφορετικότητας των καλλιτεχνών-και εδώ κάπου πρέπει να δηλώσω πως δεν θεωρώ τον εαυτό μου ζωγράφο , παρά την κατάχρηση που έκαμα σε καμβάδες ανίδεους, αφού την τεχνική την παρέδωσα νωρίς στην φαντασία της στιγμής και των παθών μου. Ζωγραφική, είναι απελευθέρωση των στεγανών, των υλικών, των τεχνοτροπιών, του "εγώ" του κάθε καλλιτέχνη.

Και σίγουρα, αυτό το χαρακτηριστικό θα την δίνει πάντα μια παράδοξη ελευθερία έκφρασης της πολλαπλότητας, των επιθυμιών, των εμπειριών, των επιλογών, της αυθεντικής φωνής του ανθρώπου, πίσω από τα πινέλα, του "εγώ" πίσω από την αποτύπωση. Ότι καταφέρει να περάσει από την ψυχή τους νευρώνες, τους μύες , και θα καταλήξει ορμή στα ακροδάχτυλα, δεν θα είναι παρά ένα φιλτράρισμα. Ένα φιλτράρισμα των εξωτερικών επιρροών, που εισβάλουν στον ζωγράφο, αναμεμιγμένο με ολάκερο το εσωτερικό και πολύ μοναδικό γίγνεσθαι. Και ετούτη ακριβώς  η ταυτότητα, γίνεται η επισφράγιση της εποχής του, των οραματισμών της, των δεδομένων η και των αναμενόμενων της, μέσα πάντα από την ποιότητα του ίδιου του καλλιτέχνη.

.....to be continued...

 

(c) Ευαγγελία Χατζηδάκη
     Το έργο του Alfio Presotto
      & η μουσική Stereo Nova,  απολαυστικοί...
     ____________________________________________________________________________

     Αφιερωμένο, σε αυτούς που λέρωσαν τα χέρια με χρώμα ...τον κόσμο ανασαίνοντας !!!